KÖYÜN TARİHÇESİ :   Alayhanı köyü tam olarak kuruluş tarihi bilinmemekle birlikte 1800 yıllarındada rus savaşı başlaması üzerine  doğuda yaşayan (Kürt asıllı ) vatandaşların kıtlık dönemi yaşadığında vatandaşların batıya olan göçleri neticesinde yaklaşık 250- yıl öncesine dayanan göç hareketleri ile Aksaray iline yerleşirler. Aksaray ilinde o yıllarda bataklık olduğundan sivri sineklerin çok olduğu ve oradan dolayı ekecik dağı eteklerine tekrar göç ederler. Ve kabine olarak değişik yerlerde yerleşirler ve diğer kökenlerde şimdiki alay köyünü oluştururlar. 2. nci Kılıçaslan döneminde yaptırılan  han daha sonra ismini değiştirip, yerleşenlerle Alayhanı köyü olarakyürürlüğe girmiştir.                         

 KÖYDEKİ TARİHİ ESERLER . :   Aksaray  Nevşehir yolunun 35. Km. Sinde yolun her iki yanında yer alır. Alayhan, Anadolu da ilk sultan hanı olarak karşımıza çıkmaktadır.  İkinci Kılıçaslan tarafından 1156_ 1192 yaptırdığını sanılmaktadır  havlusu yıkılmış olan han da  görü lülen portal ortasındaki kubbesinde orta tonuz iki yanda yedişer dikey tonuz olarak klasik Selçuklu kervansaraylarının plan ve mimari özelliklerini bir arada toplamaktadır. Portal da mukarnas sıralarının  en altında orta sırada stilize olarak iki gövdeli ve başı cepheden gösterilmiş bir aslan figürü sembolik bir görünüşüdür.  Kılıçarslan’la ilgili bir arma olarak göze çarpan yere konulmuş olması akla gelen ilk husustur.  Tüm bu hususlar göz önüne getirilince  Alayhan, II. Kılıçaslan’ın son yıllarda 1192’de tamamlanmış ve daha o zaman büyük sultan hanları gelişmiş, haliyle Alayhanı adını sonradan almıştır.

COĞRAFİ KONUMU  Alayhan köyü II. Kılıçaslan döneminde  yaptırılan  hanın kuzey batı  kısmına düşen tarafa kurulmuştur.   Sınırları doğusunda yalman ve bozcatepe köyü  batısında  karakuyu köyü , kuzeyinde bayındır  ve , karakova köyü  güneyinde  ise  düğüz köyü ve  süleyman hüğü  köylerine sınırlıdır. Köy geniş bir düzlük alana kurulmuştur. Eski tarihi ağazade konakları ve  köyün dış görünüşü modern evlere çok sayıda rastlanmaktadır.               

  KÖYÜN EKONOMİSİ  :   Köyümüzde esas itibariyle hayvancılık ve çiftçilik yapılmaktadır. Halkın geçim kaynağı hayvancılık ve tarımcılık yanında yurt dışında çalışanların gelirine dayanmaktadır. Tarla sürüm işleri iklimin özelliğinden dolayı sonbahar mevsiminde yapılmaktadır. Tarla sürüm işleri modern makinelerle yapılmaktadır. İlkel çalışmalarla tarla sürümü yapılmamaktadır.

SOSYAL VE KÜRTÜREL DURUM.  Köyümüz Nevşehir /Aksaray  asfaltına  2 km. Mesafesi  1994 tarihinde köy hizmetleri tarafından  asfaltlanmıştır.  Toplu taşıt araçları olup, ulaşım il merkezine rahat bir biçimde sağlanmaktadır . Köyümüze 1986 ‘da muhtar Ahmet Çankaya  döneminde yoğun çalışması ile köy’su şebekeye bağlanmış olup 1988 ‘ de köylü vatandaşların büyük bağışları ile  o dönemde (0302 Mercedes halk otobüsünü almıştır.)  Köyümüze 1976 yılında muhtar Abdullah Sarıyıldız döneminde  köye elektrik gelmiştir. Köyümüzde  vatandaş yardımı ile çift minareli büyük bir cami inşa etmişlerdir. Köyümüzde halk oyunları davul , zurna  ve orkestra ile oyunlar oynanır. Köyümüzde geçmişe cereyan eden düşmanlıkların yok olduklarını görmek mümkündür. Köylüler arasında önemli sorunlarda birlik sağlanır.

     Köyümüzde  yurtdışındaki gurbetçi vatandaşlarımız dışında  İzmit ve   Bursa’ya yerleşmiş vatandaşlarımız vardır. Gurbetçi vatandaşlarımızın yardımı ile yaptırılan morg binasın da 2003 yılından bu yana hizmete girmiştir. 

     ULAŞIM

             Köyümüz  Aksaray iline 38 km. Gülağaç ilçesine 18 km. Ortaköy’e 42 km uzaklıkta olup  kabak dağı  ve  handağı eteklerinde  dölek ve höyük ovasında yer almaktadır.  Köyümüz   % 65 tarımla  % 20 hayvancılıkla  % 15  ticaretle uğraşmaktadır  köyümüz mücavir alan içerisinde  30  kadar hayvan barınağı  5  tane  ticari  işletme  vardır  köyümüz ekonomisi  buğday  arpa  nohut  mercimek vb. Dayanmaktadır.  

    köyümüzde  1 tane sağlık ocağı  1 okul  bulunmakta  ve 1 tane’de  tarım kredi koparatifi bulunmaktadır.  Köyümüzde taşımalı eğitim  yapılmamaktadır

Köyümüzde  1945 yılında kurulan tarım kredi kooperatifi de çiftçilerimizde tarımsal ve iş makinalarınıda  sağlamış olup çifci vatandaşlarımız  faydalanmaktadır. ayrıca köyümüzde 1976 yılında hizmette olan jandarma  karakolu da bulunmaktadır.  Vatandaş ve hayır sevenlerce yapılan postane  ve  Alayhanı köyü muhtarlık binasını da yaptırılmıştır.  

  KÖYÜMÜZÜN  YEMEKLERİ. : Günlük  mayalı hamur açılarak sac da pişirilen ekmek yenir.

      sıkma !   Şepeden açılan ekmeği içine tere yağ  taze  çökelek ile beraber yapılan dürümdür.  Katıklı aş,   tarhana çorbası, katmer  saç böreği,  suböreği,  erişte,   kuru fasulye,  mantı,  etli sulu köfte  vb. daha çok çeşitli yemekler yapılmaktadır.

     EĞİTİM  : Köyümüzü okul ilk defa 1946 yılında yaptırılmıştır. Köyümüzde ilk  okul ve orta okul mevcut olup 1985 yılında köylü vatandaşlarımız  hayır severler  yardımı ile orta ve  ilk okul yaptırılmıştır. İleri yılarda okul sınıf mevcuduna derslikleri öğrencileri az alınca 2005 yılı içerisinde  A.Hanefi oğlu Yunus Altınsoy  kendisi Almanya da  çalıştığı  ve köyümüze  üç katlı kalorifer  sistemli  örnek bir okul yaptırılmıştır. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında hizmete açılmış olup, okulumuz bilgisayar dersliğine sahiptir  23 adet son teknoloji bilgisayar  vatandaşlarımız ve hayır severler tarafında alınmış olup, okulumuzu modern bir şekilde  Aksaray ilinde ve köylerinde eşi bulunmaz bir okul yaptırmıştır. Köylü vatandaşlarımız kendisine  teşekkürlerini ve şükranlarını sunmuştur.

     SAĞLIK. :   Merkez Alayhanı köyü sağlık ocağı 1976 tarihinde kurulmuştur  sağlık ocağında ( polikinlik , koruyucu ve tedavi edici bağışıklama enjeksiyon ve pansuman çevre sağlığı , aile planlaması  hizmetleri verilmektedir. Sağlık ocağı Alayhanı köyü ile beraber (5 ) köye daha hizmet vermektedir. Bu köyler  yalman  köyü  bozcatepe köyü , karakova  , bayındır köyü , babakonağı köyü ‘dür. Sağlık ocağında hizmet binası ile beraber    4  adet lojmanı bulunmaktadır.

aksaray.gov.tr